Hagia Sophia. Porażka obojętnego Zachodu?

Budynek uważany przez wielu za jeden z najwspanialszych obiektów architektury sakralnej pierwszego tysiąclecia chrześcijaństwa znów ma stać się meczetem. Niewielka, zastraszana grupka tureckich chrześcijan nie jest w stanie przeciwstawić się tym planom. Nieliczne protesty Zachodu pozostają bez echa.

- Jeśli bazylika Hagia Sophia ma znowu stać się miejscem kultu, to musi to być kult chrześcijański. Została ona wybudowana, aby świadczyć o wierze chrześcijańskiej. O jej trwaniu i jej wieczności - oświadczył prawosławny patriarcha Konstantynopola. Bartłomiej I zdecydowanie sprzeciwia się planom przekształcenia tej wspaniałej świątyni w meczet. Ekumeniczny Patriarchat Konstantynopola od wiosny ubiegłego roku wydał w tej sprawie kilka oświadczeń. W jednym z nich ostro skrytykował artykuł, jaki ukazał się w „Skylife”, oficjalnym czasopiśmie linii Turkish Airlines. Turyści mogli przeczytać w gazecie, że „do muzeum powraca niepowtarzalna, duchowa aura odnosząca się do czasów, kiedy był tam wspaniały meczet”.

Jak podała turecka prasa, powołując się na źródła zbliżone do rządu, premier Recep Tayyip Erdoğan miałby przekazać świątynię muzułmanom już za dwa miesiące - 30 maja br. Patriarcha Bartłomiej zapowiedział, że będą się temu sprzeciwiać wszyscy chrześcijanie, tak prawosławni i katolicy, jak i protestanci. - Bazylika Hagia Sophia jest świadectwem trwałej obecności chrześcijaństwa na tych ziemiach. Jest ona punktem odniesienia dla nas wszystkich - podkreślił Bartłomiej I.

Jakie są zatem szanse, że Hagia Sophia zachowana zostanie w obecnym kształcie? Przypomnijmy, że świątynia pełni w tej chwili typowo świecką funkcję i od roku 1935 jest jednym z najbardziej znanych muzeów w Turcji. Została ufundowana przez Justyniana I Wielkiego. W obecnym kształcie powstała w okresie od 23 lutego 532 do 27 grudnia 537. Po zdobyciu Konstantynopola przez Turków w 1453 przekształcona została w meczet (wtedy m. in. dobudowano minarety). Świątynię miał przyćmić Błękitny Meczet wybudowany w XVII w. Czy tak się stało, trudno dziś jednoznacznie osądzić. Obecnie Hagia Sophia jest muzeum.

Według najnowszych danych szacunkowych, muzułmanie stanowią dziś nieco ponad 98 procent ludności Turcji. Pozostali to głównie chrześcijanie, Żydzi, bahaiści oraz ateiści i agnostycy. Tych ostatnich przybywa głównie w dużych miastach. Nie mamy żadnych powodów, by nie wierzyć tym statystykom. Teoretycznie konstytucja turecka gwarantuje wolność wyznania. Na straży świeckości państwa stoi natomiast turecka armia – druga pod względem liczebności armia w NATO.

Dziś coraz mniej liczne społeczności chrześcijańskie, zamieszkujące głównie Stambuł i częściowo wybrzeże Morza Czarnego, nie mają żadnej znaczącej reprezentacji, własnych organizacji czy stowarzyszeń. Nic w tym dziwnego. Wyznawcy Chrystusa stanowią obecnie 0,13 proc. mieszkańców ludności.

Życie chrześcijan w Turcji (głównie prawosławnych o greckich i bułgarskich korzeniach) skupia się wokół ich parafii. To samo dotyczy jeszcze mniej licznych katolików i grekokatolików. Na terenie Turcji jest obecnie ponad 230 funkcjonujących świątyń katolickich i innych wyznań chrześcijańskich. Największą działającą katolicką świątynią jest zbudowany na początku XX wieku kościół pw. Świętego Antoniego z Padwy. Znajduje się on w stambulskiej dzielnicy Beyoglu.

Strach chrześcijan przed podjęciem jakichkolwiek działań w obronie Hagia Sophii wzmogły wydarzenia z czerwca 2010 roku.(...)